ΜΕΝΟΥΚΛΕΙΣΙΜΟ

Ντόμινο απειλών για το περιβάλλον

In the Press - 30.6.2024

ΤΟ ΒΗΜΑ

Μάχη Τράτσα

Πώς η αυξημένη επισκεψιμότητα και το ελλιπές νομοθετικό
πλαίσιο φθείρουν την ταυτότητα της Αθήνας και των ελληνικών
νησιών – Ο κίνδυνος της άναρχης δόμησης, οι επιπτώσεις
στα οικοσυστήματα και η αλλοίωση του αιγιαλού.

 

«Το μποτιλιάρισμα είναι τραγικό. Για μια απόσταση 10 λεπτών με το αυτοκίνητο, χρειάζεται στην καλύτερη περίπτωση μία ώρα. Αλλά και με τα πόδια, είναι τόσοι οι τουρίστες που η βόλτα γίνεται μαρτύριο…».

Θα περίμενε κανείς οι παραπάνω φράσεις να λέγονται από κάτοικο του κέντρου της Αθήνας. Ωστόσο, η περιγραφή ανήκει σε Σαντορινιό που επισκέπτεται το νησί του τα καλοκαίρια. «Από το σπίτι μου στα Φηρά χρειάζεται, υπό κανονικές συνθήκες, ένα δεκάλεπτο, ωστόσο πρόσφατα επιχείρησα να επισκεφτώ την πόλη, αλλά δεν έφτασα ποτέ καθώς ύστερα από μισή ώρα αναμονής σε έναν μποτιλιαρισμένο δρόμο αποφάσισα να γυρίσω πίσω» λέει ο συνομιλητής του «Βήματος» περιγράφοντας την καθημερινότητα στο νησί του.

Έχουν τα νησιά μας τις υποδομές για να υποστηρίξουν το «κύμα» της τουριστικής περιόδου; Το ρεπορτάζ αποκαλύπτει σειρά προβλημάτων. Η ανάπτυξη του τουρισμού προωθείται ως η «βαριά βιομηχανία» της χώρας, δίχως ωστόσο όραμα, όπως αναφέρει σε πρόσφατη έκθεσή του και ο Συνήγορος του Πολίτη.

Αυθαιρεσίες και ταυτότητα
Σε πολεοδομικό επίπεδο, ευνοϊκές για τουριστικές επενδύσεις ρυθμίσεις δίνουν «μπόνους» έξτρα δόμησης, οδηγώντας σε αλλοίωση του δομημένου και φυσικού περιβάλλοντος. Ακόμη και στην Πλάκα, παρά το προστατευτικό καθεστώς για την κατοικία, η διασταλτική ερμηνεία των διατάξεων για τις συμπληρωματικές χρήσεις (π.χ. μικρά καταστήματα και ξενώνες) έχει οδηγήσει στη μετατροπή πολλών παλαιών κατοικιών σε ξενοδοχεία, που συχνά συνοδεύεται από αυθαίρετες κατασκευές.

Η Αθήνα τείνει να χάσει τον χαρακτήρα της, λένε αρχιτέκτονες που μίλησαν στο «Βήμα», θυμίζοντας αντίστοιχες περιπτώσεις ευρωπαϊκών πόλεων που έφτασαν να διώξουν τους μόνιμους κατοίκους τους και σταδιακά να χάσουν την πολιτισμική ταυτότητά τους. Σήμερα, στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, που στέγαζε εργαστήρια, βιοτεχνίες, γραφεία, εμπορικά καταστήματα και κατοικίες, η τουριστική ζήτηση οδήγησε στη μετατροπή των περισσότερων από τα κτίρια που τα στέγαζαν σε τουριστικά καταλύματα. Μια ωστόσο θετική παράμετρος είναι η αναπαλαίωση αξιόλογων κτιρίων που είχαν αφεθεί επί χρόνια χωρίς φροντίδα.

Όσο για τα νησιά, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Μυκόνου, η οποία καλύπτεται από δόμηση σε ποσοστό που, σύμφωνα με στοιχεία μελέτης του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου Γιάννη Σπιλάνη, φτάνει το 23,29% της επιφάνειάς της, ενώ από τσιμέντο καλύπτεται το 20,22% της Σαντορίνης και το 15,55% της Σύρου. Αλλά και σε νησιά που άλλοτε θεωρούνταν «άγονη γραμμή», όπως η Φολέγανδρος, σήμερα ξεφυτρώνουν παντού τουριστικά μεγαθήρια.

Δόμηση χωρίς φρένα
Την ίδια στιγμή, η θεσμοθέτηση περιοριστικών νομοθετικών πλαισίων δεν προχωρά. Εδώ και επτάμισι χρόνια οι τουριστικές υποδομές χωροθετούνται βάσει παρωχημένων Περιφερειακών Χωροταξικών Σχεδίων, καθώς το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον τουρισμό δεν έχει ολοκληρωθεί. Αλλά δεν έχουν ολοκληρωθεί ούτε το περιφερειακό πλαίσιο για το Νότιο Αιγαίο ούτε οι ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες για τις περιοχές Natura.

Αντίθετα, προωθούνται νέες (ή παρεκκλίσεις από υφιστάμενες) νομοθετικές πρωτοβουλίες που όχι απλώς δεν βάζουν φρένο στη δόμηση, αλλά την προωθούν. «Παρατηρείται επιλεκτική νομοθέτηση για την ενίσχυση και ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων, που ενώ αποβλέπει στον εξορθολογισμό της άναρχης τουριστικής συγκέντρωσης, δημιουργεί παγιωμένες καταστάσεις, οι οποίες είναι δύσκολο να ανατραπούν μελλοντικά» σημειώνεται στην έκθεση του Συνηγόρου.

Όπως λέει και η κυρία Λυδία Καρά, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), που από το 2013 διερευνά τρόπους και μεθόδους εκτίμησης της φέρουσας ικανότητας των ελληνικών νησιών σε ευθυγράμμιση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, «πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως ό,τι χτιστεί (σ.σ.: είτε νομίμως είτε αυθαίρετα) δεν ξε-χτίζεται. Για κάποια νησιά ίσως να είναι αργά, πρέπει να δράσουμε άμεσα».

Και αυτό διότι άλλα προβλήματα που δημιουργεί ο υπερτουρισμός (π.χ. εξάντληση υδάτινων πόρων, αδυναμία διαχείρισης απορριμμάτων, έλλειψη υποδομών υγείας κ.λπ.) θα μπορούσαν να επιλυθούν με διοικητικές παρεμβάσεις. Η αυθαίρετη δόμηση όμως παραμένει και η προβλεπόμενη… μπουλντόζα σπανίως χρησιμοποιείται.

Περιοχές εκτός σχεδίου
Επιπλέον, ελλείψει πλαισίου χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, μεγάλος αριθμός τουριστικών επενδύσεων και παραθεριστικής κατοικίας συγκεντρώνεται σε περιοχές εκτός σχεδίου, χωρίς τις απαραίτητες υποδομές (π.χ. δίκτυα ηλεκτροδότησης, αποχέτευσης, ύδρευσης, οριοθέτηση ρεμάτων κ.λπ.). Σε πρόσφατη εκδήλωση για τη νησιωτικότητα, ο δήμαρχος Σερίφου Κώστας Ρεβίνθης επεσήμανε ότι «είναι τόσα τα νεόκτιστα που οι υποδομές του νησιού δεν φτάνουν για να τα καλύψουν».

Ανάλογες ήταν οι εικόνες που μετέφεραν και δήμαρχοι άλλων νησιών, όπως της Λευκάδας και της Σαντορίνης. Αλλά δεν είναι μόνο οι δημοτικές αρχές και οι τοπικοί φορείς που ζητούν πολεοδομική ασφάλεια και κατάλληλες υποδομές. Το απαιτούν και οι επενδυτές.

Σύμφωνα τα όσα ανέφερε ο κ. Θεόδωρος Παπακωνσταντίνου από την Deloitte Greece σε πρόσφατη επιχειρηματική συνάντηση για τον τουρισμό, παραμένουν εμπόδια που παρεμβάλλονται στην περαιτέρω ανάπτυξη του χώρου της φιλοξενίας, με πιο σημαντικό το πλαίσιο για τον πολεοδομικό σχεδιασμό.

Πάντως, η κύρια ζώνη που πλήττεται από τη δόμηση και την κατάληψή της από ομπρελοκαθίσματα είναι εκείνη του αιγιαλού και της παραλίας. Ειδικά στα Δωδεκάνησα πρόσφατη ρύθμιση κατήργησε διατάξεις του ιταλικού Κτηματολογικού Κανονισμού σχετικά με την προστασία του αιγιαλού και της παραλίας, αφαιρώντας τον «αέρα» 12 μέτρων που επέτρεπε τη διατήρηση αυτών των μεγάλων παραλιών που χαρακτηρίζουν τα συγκεκριμένα νησιά.

Οσο για τα πρωτόκολλα κατεδάφισης αυθαιρέτων τα οποία μπορεί να βρίσκονται εντός της συγκεκριμένης ζώνης, θα πρέπει να επανεξεταστούν με νέες αυτοψίες, δίνοντας «τράτο» στους αυθαιρετούχους.

Το φυσικό περιβάλλον
Έτσι η τουριστική πίεση οδηγεί σε υποβάθμιση οικοσυστημάτων και περιοχών με ιδιαίτερο φυσικό κάλλος. Η αλλοίωση του τοπίου λόγω της διάνοιξης οδών πρόσβασης σε νέα ακίνητα, τουριστικά καταλύματα ή παραλίες, η άναρχη και πυκνή δόμηση σε άλλοτε φυσικές περιοχές, η καταπάτηση ρεμάτων, η πλημμελής διαχείριση των αποβλήτων είναι μερικές από τις δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες σε περιοχές Νatura καθορίζoνται βάσει Σχεδίων Διαχείρισης, έπειτα από τη σύνταξη Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, οι οποίες όμως ακόμη δεν έχουν ολοκληρωθεί.

Επίσης, μικροί νησιωτικοί και παράκτιοι υγρότοποι, λόγω της γειτνίασης με παραλίες, δέχονται ισχυρές πιέσεις από τουριστικές εγκαταστάσεις, ενώ συχνά μετατρέπονται σε άτυπους χώρους στάθμευσης. Όσο για τους φυσικούς βιοτόπους, συχνά απειλούνται από σκουπίδια και λύματα, τα οποία κατά την τουριστική περίοδο πολλαπλασιάζονται με συνέπεια να είναι αδύνατη η διαχείρισή τους.

Έτσι, απορρίμματα είτε θάβονται είτε δεματοποιούνται με προοπτική να μετατεθεί χρονικά η όποια λύση. Οι χώροι ταφής τους έχουν κορεστεί ή διαπιστώνονται σοβαρά προβλήματα διαρροών με συνέπεια να απειλείται το θαλάσσιο περιβάλλον, υπόγεια ύδατα κ.λπ.

Προβλήματα κορεσμού αντιμετωπίζουν και οι βιολογικοί καθαρισμοί λόγω του τεράστιου όγκου λυμάτων που καλούνται να διαχειριστούν τους θερινούς μήνες, με συνέπεια τη διάθεσή τους, συχνά χωρίς επεξεργασία, στους επιφανειακούς ή υπόγειους υδάτινους αποδέκτες.

Σχετικά άρθρα
Περισσότερα
ΚΑΝΕ ΜΙΑ ΔΩΡΕΑ