ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Αθήνα, 22/5/2025
Εργαστήριο στη Σέριφο στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος
“7 Most Endangered 2024” / 7 πιο απειλούμενα μνημεία & τόποι
πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη για το 2024:
Νησιά των Κυκλάδων: Σέριφος – Σίφνος – Φολέγανδρος:
Προστασία, σχεδιασμός και συμμετοχή για ένα βιώσιμο μέλλον
Στο πλαίσιο της ένταξης των Κυκλάδων, με παράδειγμα τα νησιά Σίφνο, Σέριφο και Φολέγανδρο, στα «7 πιο Απειλούμενα» μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς για το 2024, που υλοποιείται από την Europa Nostra σε συνεργασία με το Ινστιτούτο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (EIB Institute) η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), πραγματοποίησε στις 17 Μαΐου 2025 στη Σέριφο εργαστήριο με τη συμμετοχή ειδικών, αυτοδιοικητικών και κατοίκων.
Η εκδήλωση είχε στόχο την παρουσίαση των συμπερασμάτων της έκθεσης αξιολόγησης των εμπειρογνωμόνων της Europa Nostra και του Ινστιτούτου της ΕΤΕπ, καθώς και τη διεξαγωγή ενός ειλικρινούς διαλόγου για τις αναπτυξιακές επιλογές, τη διατήρηση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς και τον ρόλο των τοπικών κοινωνιών στη διαδικασία του σχεδιασμού.
Η Μαίρη Τζιράκη, Υπεύθυνη Θεμάτων Χωρικού Σχεδιασμού της ΕΛΛΕΤ, παρουσίασε τα βασικά σημεία της έκθεσης που συνέταξε η διεθνής αποστολή. Αναφέρθηκε στην κατάσταση που επικρατεί στη Σέριφο και τα άλλα νησιά, με έμφαση στην αύξηση της δόμησης, την πίεση σε υποδομές και φυσικούς πόρους, και στην ανάγκη καθιέρωσης σαφών ορίων φέρουσας ικανότητας. Υπογράμμισε ότι οι προτάσεις της έκθεσης εστιάζουν στη θέσπιση χωρικού σχεδιασμού με ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και με σεβασμό στη μοναδικότητα του τοπίου και της αρχιτεκτονικής ταυτότητας κάθε νησιού.
Ο Μιλτιάδης Λάζογλου, Συντονιστής της ΕΛΛΕΤ, παρουσίασε το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και τις δυνατότητες που παρέχουν τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ/ΕΠΣ) για τη διαχείριση του χώρου στα νησιά. Τόνισε ότι τα ΤΠΣ μπορούν να αποτελέσουν ισχυρό εργαλείο προστασίας του νησιωτικού χαρακτήρα, εφόσον συντάσσονται με βάση επιστημονικά τεκμήρια, συμμετοχικότητα και με κατανόηση της φέρουσας ικανότητας κάθε τόπου.
Η Μπέττυ Χατζηνικολάου, Πρόεδρος του Συμβουλίου Θεσμικού Πλαισίου της ΕΛΛΕΤ, ανέλυσε τη δυναμική του τουρισμού στις Κυκλάδες, τη συνεχιζόμενη «μεγέθυνση» των νησιών και τις προκλήσεις που φέρνει η μονοκαλλιέργεια τουρισμού. Τεκμηρίωσε πώς η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη υπονομεύει τόσο το φυσικό περιβάλλον όσο και τις τοπικές κοινωνίες, και αναφέρθηκε στην ανάγκη μετάβασης σε μοντέλα βιώσιμου τουρισμού με έμφαση στην ποιότητα και τη διαφοροποίηση.
Ο Γιάννης Σπιλάνης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και συντονιστής του Παρατηρητηρίου Βιώσιμου Τουρισμού Αιγαίου, αναρωτήθηκε εύστοχα: «Τι ανάπτυξη θέλουμε;». Υπογράμμισε τη σημασία του στρατηγικού σχεδιασμού με συμμετοχή των κατοίκων, την ανάγκη διατήρησης των τοπικών πόρων και δραστηριοτήτων, καθώς και τη σημασία της συμμετοχής όλων για τη διαμόρφωση βιώσιμων προτύπων διαβίωσης.
Η Βασιλική Πουγκακιώτη, Συντονίστρια για θέματα Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής της ΕΛΛΕΤ, παρουσίασε την ιδιαίτερη σημασία της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς και ειδικότερα της βιομηχανικής και μεταλλευτικής ιστορίας της Σερίφου. Υπενθύμισε ότι τα παλαιά μεταλλεία της Σερίφου αποτελούν σπάνια τεκμήρια ιστορικής μνήμης και μέρος της ταυτότητας του τόπου και η προστασία τους είναι αναγκαία για το βιώσιμο μέλλον του νησιού.
Ακολούθησε ζωντανή συζήτηση με το κοινό, κατά την οποία εκφράστηκαν έντονες ανησυχίες για τις στρατηγικές επενδύσεις, που παρακάμπτουν τις τοπικές κοινωνίες και απειλούν τη φυσιογνωμία των νησιών. Ενώ έγινε επίσης αναφορά στη συνεχιζόμενη εκτός σχεδίου δόμηση, η οποία αλλοιώνει το τοπίο και δημιουργεί αλυσιδωτές πιέσεις σε πόρους και υποδομές, Πολλοί κάτοικοι και επαγγελματίες τόνισαν ότι συχνά «δεν έχουν φωνή» σε κρίσιμες αποφάσεις για τον τόπο τους. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε από παρόντες πολίτες στην αναγκαιότητα διοργάνωσης ανάλογων σεμιναρίων και εργαστηρίων, που να ενισχύουν την ενημέρωση και την ικανότητα συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στις διαδικασίες σχεδιασμού.
Στην εκδήλωση τονίστηκε ότι η ένταξη στο “7 Most Endangered” δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας αλλά μια ευκαιρία. Είναι μια αναγνώριση ότι η Σέριφος αξίζει προσοχής, στήριξης και προστασίας.
Η ΕΛΛΕΤ στο πλαίσιο της στρατηγικής της για τη στήριξη των ελληνικών νησιών, συνεχίζει να εργάζεται για την ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών και τη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με τη δημοκρατική διαβούλευση.