Θέσεις επί των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) και των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ)
για τα νησιά των Κυκλάδων
Αρχές και Προτάσεις ΕΛΛΕΤ
Εισαγωγικό Πλαίσιο
Τα νησιά αποτελούν περιοχές εξαιρετικής φυσικής και πολιτιστικής αξίας, με ευαίσθητο τοπίο, περιορισμένη φέρουσα ικανότητα και ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία. Οποιοδήποτε πολεοδομικό εργαλείο -και ιδιαίτερα το ΤΠΣ- οφείλει να στοχεύει στην προστασία αυτού του κεφαλαίου και να σχεδιάζεται στο πλαίσιο συμμετοχικών, τεκμηριωμένων και ρεαλιστικών επιλογών.
Ο πολεοδομικός σχεδιασμός δεν μπορεί να αγνοεί τις υπαρκτές πιέσεις (τουρισμός συμπεριλαμβανομένης της βραχυχρόνιας μίσθωσης, άναρχη δόμηση) ούτε να αναπαράγει τον αποσπασματικό και ευκαιριακό χαρακτήρα των προηγούμενων παρεμβάσεων. Η σύνδεση του ΤΠΣ με το υπό εκπόνηση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Τουρισμού και με την ΕΠΜ Νοτίου Αιγαίου (ΕΠΜ 8β) θα πρέπει να είναι ρητή, σαφής και ορθολογικά τεκμηριωμένη. Ως προς το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Τουρισμού, το ΤΠΣ οφείλει να ενσωματώνει εκείνες τις κατευθύνσεις, που είναι συμβατές με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον του νησιού και κυρίως με την κλίμακα και τη φέρουσα ικανότητα του νησιού.
Αρχές και Στρατηγικοί Προσανατολισμοί
• Η Βιώσιμη Ανάπτυξη θα πρέπει να αποτελεί το βασικό αναπτυξιακό όραμα των νησιών για την επόμενη 30ετία, με έμφαση:
oστην προστασία του τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς,
o στη θωράκιση του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος από υπέρμετρες τουριστικές πιέσεις και στη διατήρηση της ταυτότητας του κάθε νησιού
o στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και της πρόσβασης των κατοίκων σε κατοικία, ίσες ευκαιρίες και περισσότερες κοινωνικές υπηρεσίες και κοινωνικό εξοπλισμό,
• Το ΤΠΣ να ενσωματώνει όρια φέρουσας ικανότητας, βάσει επιστημονικά τεκμηριωμένων μελετών, με ρητές χωρικές και ποσοτικές δεσμεύσεις σε σχέση με:
o την επιτρεπόμενη δόμηση
o την τουριστική μεγέθυνση
o την επάρκεια των υποδομών και φυσικών πόρων (ύδρευση, ενέργεια, απορρίμματα).
• Περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης. Ενίσχυση του ρόλου των παραδοσιακών οικισμών και στροφή στη συμπαγή, χαμηλής έντασης ανάπτυξη.
• Καθορισμός απαραβίαστων ζωνών προστασίας για:
o ευαίσθητες ακτογραμμές,
o γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
o περιοχές φυσικού κάλλους, που διαθέτουν ή όχι χαρακτηρισμό προστασίας, ενταγμένες ή μη στο δίκτυο Natura 2000.
• Απαγόρευση ιδιωτικής πολεοδόμησης και αποκλεισμός δημιουργίας νέων «οικισμών real estate» υπό τη μορφή Οργανωμένων Υποδοχέων Τουριστικής Δραστηριότητας (Σύνθετων Τουριστικών Καταλυμάτων-ΣΤΚ, Οργανωμένων Μορφών Ανάπτυξης Τουρισμού-ΟΜΑΤ, Ειδικών Σχεδίων Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικής Επένδυσης-ΕΣΧΑΣΕ κ.λπ.) δηλαδή με όποια μορφή συνδυάζει τουρισμό και real estate
• Διατήρηση αυστηρών κανόνων δόμησης για την εντός και εκτός σχεδίου περιοχή, με πρόβλεψη ειδικών όρων απόλυτα τεκμηριωμένων (λ.χ. διατήρηση κλίμακας, υψών, εμβαδών, αναλογιών, μορφών στέγης, υλικών).
Ειδικές Προτάσεις στο Πλαίσιο του ΤΠΣ
1. Αναγνώριση και προστασία παραδοσιακών μονοπατιών, αναβαθμίδων και αγροτικού τοπίου, τα οποία συγκροτούν το χαρακτήρα του κάθε νησιού. Να ενταχθούν ως προστατευόμενα στοιχεία στο πολεοδομικό καθεστώς.
2. Πρόβλεψη ειδικών ρυθμίσεων και κινήτρων για επανάχρηση παραδοσιακών εγκαταλελειμμένων τμημάτων οικισμών ή αγροτικών κτισμάτων, για κατοικία και υπό αυστηρές προϋποθέσεις, για τη φιλοξενία ήπιων τουριστικών χρήσεων (τύπου albergo diffuso (διασπαρμένα καταλύματα σε υπάρχοντα παραδοσιακά κτίρια με λειτουργική ενοποίηση), κάτι που άλλωστε προβλέπεται στο υπό εκπόνηση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Τουρισμού).
3. Αποκλεισμός εγκαταστάσεων ειδικής τουριστικής υποδομής (πχ τουριστικοί λιμένες, συνεδριακά κέντρα κ.ά.), που, λόγω των απαιτητικών προδιαγραφών τους, συνεπάγονται επιβάρυνση του φυσικού περιβάλλοντος και δεν συνάδουν με την κλίμακα και τα χαρακτηριστικά του νησιού.
4. Διατύπωση ρητής πολιτικής για τη ρύθμιση της βραχυχρόνιας μίσθωσης, με τεκμηρίωση των επιπτώσεων (αύξηση τιμών κατοικίας, έλλειψη στέγης για δημόσιους υπαλλήλους, γιατρούς, εκπαιδευτικούς, εργαζόμενους στον τουρισμό, κοινωνική απορρύθμιση) και οριοθέτηση περιοχών αποκλεισμού ή περιορισμού/ελέγχου.
5. Περιορισμός της τουριστικής μεγέθυνσης του νησιού βάσει μελέτης φέρουσας ικανότητας.
6. Σαφής πρόβλεψη για την απορρόφηση νέας κατοικίας μόνο εντός υφιστάμενων οικιστικών ζωνών, και όχι μέσω διάχυσης στο τοπίο.
7. Αποφυγή ενίσχυσης της παρόδιας δόμησης σε κύριους άξονες ή σε εκτός σχεδίου περιοχές. Η αλλοίωση των χαρακτηριστικών των δρόμων αυτών θα πλήξει ανεπανόρθωτα τη φυσιογνωμία του νησιού.
8. Καθορισμός ζωνών προστασίας γύρω από τους παραδοσιακούς οικισμούς, εντός των οποίων να απαγορεύονται επιβαρυντικές χρήσεις ή εγκαταστάσεις (τουριστικές, ενεργειακές, μεταποιητικές κ.ά.) και πρόβλεψη ζωνών μετάβασης με ήπιες χρήσεις.
9. Αντιμετώπιση κρίσιμων υποδομών ως προτεραιότητα του κάθε ΤΠΣ ή ΕΠΣ, με χωροθέτηση περιοχών για Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) και Χώρους Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ), βάσει περιβαλλοντικών και χωροταξικών κριτηρίων, και όχι με αόριστες ή μελλοντικές προβλέψεις.
